Briefkaart Poolse Häftling KL Sachsenhausen

Briefkaart geschreven door een Poolse gevangene in kamp Sachsenhausen. Helaas is de naam niet goed meer leesbaar door enkele vlekken.

De postkaart is geschreven in gebrekkig Duits; gevangenen die mochten corresponderen moesten ten allen tijde in het Duits schrijven zodat de censuur het kon lezen.

Zuyderhoff, psychopaat in kamp Haaren?

Briefje gestuurd door Dr. J.F. Nuboer naar Dhr. P.A.F.H. Holtzer. Nuboer doet via een collega een poging een studievriend van hem vrij te krijgen. 

Dat men in Kamp Haaren d.m.v. nepmankementen en andere capriolen probeerde vrij te komen, was absoluut geen uitzondering. Ook zorgden de gegijzelde artsen voor de gevangenen van de SD gevangenis aldaar. Eerst illegaal, daarna legaal. De gevangenen konden bij de arts op bezoek komen, en terwijl er buiten de behandelkamer een bewaker stond, kon de gevangene binnen zijn buik rond eten, en voedsel meesmokkelen naar de cel. De gijzelaars reden met een karretje rond over de gangen, en elk leverde iets in van wat het thuisfront via het Rode Kruis had gezonden.

In een van de eerste dagen al werd er door de ss in het kamp gezuiverd. In Carré vorm moesten de 800 gijzelaars zich opstellen. Allereerst werden er namen afgeroepen van gijzelaars waarvan de Duitsers vermoedden dat zij Duitsgezind waren. Zij meldden zich en konden vertrekken! Weinigen van hen verweerden zich, en keerden weer terug naar het appèl.

ss-obersturmbannführer Knoller stelde enkele vragen. Wie lid is van de NSB, kan uittreden en naar huis. Een doodse stilte en daarna gegrinnik was het gevolg. "Ruhe!" De volgende drie vragen hadden eenzelfde effect, en uiteindelijk klonk er een daverend gelach over het grote veld. De reactie van den Duitscher kan u zich vast voorstellen. Het gesnauw en gebrul hielp echter niets.

Een Stabarzt vestigde zich achter een tafeltje, en de driftige obersturmbannführer vroeg nu om de zieken. Het ganze appèl stapte naar voren. Knoller ontplofte van woedde en onbegrip. Hoe konden die Hollanders hun Germaansche grootmoedigheid misbruiken?

De tweede keer ging het, omwille van de tijd, beter. 200 gijzelaars kwamen op de lijst. Slechts enkele tientallen werden direct vrijgelaten. Enkele anderen volgden in de maanden hierop.

De betreffende gijzelaar was: J.C.L. Zuijderhoff, employé bij de Algemeene Vereeniging Melkvoorziening in Den Haag

Smokkelbrief Wim van der Star, Haagse Veer

Op een bladzijde dat hij uit zijn Scheepskundeboek scheurde en een potloodje schreef Wim op 6 mei 1943 een brief naar huis. Waarschijnlijk is het briefje via de vuile was naar buiten gesmokkeld.

"Hoe lang ik hier zal zitten, weet ik natuurlijk niet, want ik ben nog niet op verhoor geweest. Maar voorlopig ben ik nog niet thuis, dat weet ik wel, en ik geloof ook niet dat ik hier mijn straf zal uitzitten, maar ik zal wel naar een of ander strafkamp moeten, dat geloof ik wel"

Onder aan de brief nog een toevoeging:
7 mei Vandaag op verhoor
Denkelijk naar Vught!
Geen boeken meer!

Om alle berichten over Wim van der Star te zien kan u onder dit bericht op "Wim van der Star" klikken. In het eerste bericht een algemeen verslag over zijn rechtszaak/gevangenschap.

Willem van der Star, eerste brief na gevangenneming

Willem van der Star 03-01-1923

-Gevangenis Haagse Veer, Rotterdam

-Kamp Vught, Häftlingsnummer 3779

-Kriegswehrmachtsgefängnis Utrecht St. L. III 96/43 (Aktenzeichen)

-Justizvollzugsanstalt Siegburg

Willem van der Star werd veroordeeld tot 6 jaar gevangenisstraf wegens een geweldsdaad tegen de Duitse Wehrmacht.

Aanklacht:

Op 26.4.1943 bevinden twee Nederlandse SS'ers Pz Schutze Jacob Koppers en Leg. Schutze Gerrit Steennis zich in uniform op de Beierlandschelaan in Rotterdam-Zuid. Er was op de avond erg veel verkeer, en beide soldaten werden door het publiek als militairen herkent. Een aantal personen begonnen te schelden op de militairen en al snel werden ze omgeven door een menigte die groeide tot wel 500 personen, die allen schreeuwden: landverraders! Rotmoffen! Ze moeten jullie de kop afhakken! De soldaten slaagden erin even te schuilen, maar toen ze weer naar buiten kwamen was de menigte er nog. Op dat moment baande Willem zich een weg naar voren en bleef voor de soldaten staan in de menigte. De menigte duwde de soldaten heen en weer, en gingen niet in op de verzoeken van de soldaten de weg vrij te maken. Toen een van de soldaten naar zijn geweer reikte deinsde de menigte even terug, maar al snel begonnen ze weer met duwen. Koppers schouderde zijn geweer, maar Willem trok aan zijn arm en gaf Koppers een vuistslag op zijn oog. Hierna vluchtte hij, maar hij werd door de twee ss'ers, met behulp van enkele kriegsmarine militairen en de Nederlandse politie toch gepakt en afgevoerd naar de gevangenis in Rotterdam.

Verweer van Van der Star: De twee ss'ers zouden ruzie hebben gemaakt met mannen van de NAD, omdat deze niet juist gegroet hadden. Toen een van de ss'ers zijn geweer richtte ging hij eropaf om te voorkomen dat hij zou schieten, en heeft hij hem een klap met de vlakke hand in het gezicht gegeven.

Willems verweer word afgewezen op basis van de getuigen. Deze waren natuurlijk allen partijdig voor de Duitse zaak.

Op 08-02-1944 word Willem van der Star in Utrecht ter dood veroordeeld. Het vonnis word echter op 03-05-1944 -durch “Gnadenentscheidung”- omgezet in 6 jaar gevangenisstraf, die hij tot de bevrijding in Duitsland uitzit.

Het bestuur van de gevangenis. Ben nu bezig in "Mijn Kamp". 't Is wel interessant.

Berichtgeving gevangenschap Huis van Bewaring II, Amsterdam

Berichtgeving van gevangenschap uit het HvB II op de Havenstraat/Amstelveenseweg in Amsterdam, een SD-gevangenis voor politieke gevangenen. Over Frederik Purell is mij helaas nog niks bekend.

Brief uit kamp Böhlen

Van een neef van Dhr. Tinus Enserink, die deze brief schreef kreeg ik deze bijzondere brief.

"Ome Tinus zat bij het verzet en zocht o.a. plekken voor allerlei onderduikers, de Duitsers konden hem hierop gelukkig nooit betrappen, maar bij de zoveelste huiszoeking op de Huurne, werd hij beschuldigd van het in het bezit zijn van het Dagblad Trouw.

Dit was niet zo, de Duitsers hadden de krant achteraf, zelf bij zich, zij hebben hem toen afgevoerd en zo is hij in het kamp terecht gekomen."

Via kamp Amersfoort (Häftlingsnummer 5529) werd Tinus op 1 september 1944 met 314 lotgenoten afgevoerd naar het Arbeits Erziehungslager Böhlen, een soort concentratiekamp waar meerdere Hollanders hebben gezeten, o.a. van de bekende Merwede razzia.

Een paar maanden na de bevrijding kwam hij weer thuis, dik van hongeroedeem.

 

Piet Bouwense, Nacht und Nebelgevangene in Natzweiler

Typisch voor kamp Dachau was dat er veel geestelijken gevangen zaten.

Precies 70 jaar geleden werd in het bevrijdde kamp Dachau de Pinksterdienst gehouden. Dit document met de orde van de dienst is op naam van P.A. Bouwense.

Pieter Adriaan Bouwense werd 17 juli 1912 in Middelburg geboren. In de oorlog was deze Zeeuwse leraar lid van de Zeeuwse inlichtingendienst van het verzet, de groep "Van Beest".

Toen deze groep een infiltrant (V-mann) in hun groep liet executeren, vond de SD het lijk van hun medewerker. Helaas was het lichaam niet doorzocht, en de SD vond het notitieboekje van hun infiltrant (Daane). Hierin stond de naam van Bouwense.

Juni 1942 wordt hij gearresteerd in Zevenbergen. Hij komt in de koepelgevangenis in Breda. Hier werd hij na een paar weken meegenomen de bossen in, voor een schijnexecutie. Hij zwichtte niet. Sterker nog, deze ervaring maakte hem later immuun voor angst. Na de schijn-executie brengen ze hem naar de gevangenis in Haaren. Zijn gevangenennummer daar is 500, en zijn cel I-19 en cel I-58. Hier werd hij meer dan 24 uur lang verhoord door ss hauptscharführer Haubrock. Een beruchte SD'er. Bouwense had een valse identiteit opgegeven, en dat kwam hem dus duur te staan.

Na negen maanden in Haaren werd hij overgebracht naar de Kriegswehrmachtsgefängnis aan de Gansstraat in Utrecht. Juli 1943 kwam voor het luftwaffengericht en het vonnis luidde: "abtrennen!" (Nacht und Nebel). Nacht und Nebel was een Duitse strafklasse bedoelt om gevangenen in nacht en nevel te laten verdwijnen. Er mocht geen enkel teken van leven meer gestuurd worden en geen enkele informatie over de locatie/toestand van die persoon verstrekt mocht nog verstrekt worden.

Via kamp Amersfoort gaat hij op transport naar de Vogezen, in Frankrijk. 26 oktober 1943 kwam hij aan in kamp Natzweiler, hier kreeg hij het Häftlingsnummer 5565.
In Natzweiler moest hij in de Steinmetz werken. In de steengroeve vond hij af en toe een eierschaal. Die at hij dan op, vanwege het kalk.  Bijna de helft van de Nederlandse gevangenen die in dit kamp zaten overleefde de oorlog niet. Bijna een jaar in dit kamp, waar de meest afschuwelijke dingen gebeurden. Piet was hier ook het slachtoffer van medische experimenten die in het kamp werden uitgevoerd. Zo werd hij in de vrieskou gezet en daarna onder een hete douche, voor een onderzoek naar onderkoeling. Straffen en fysieke en mentale mishandelingen waren aan de orde van de dag. Een bewaker gooide eens Piet's gevangenenmuts achter het draad. Ophalen, luidde het bevel. Piet weigerde. Het was een spelletje van de bewakers, zodra je over het draad stapte werd je neergeschoten. Hij koos eieren voor zijn geld en kreeg een pak slaag. Een andere keer toen hij eens straf had, moest hij drie dagen lang sneeuwruimen, zonder eten in de storm. Hij overleefde het doordat Franse burgers hem stiekem wat brood toewierpen.

Op 3 september 1944 werd het kamp ontruimd en gaan de gevangenen op transport. Dit in verband met het naderende geallieerde front. 5 september kwam het transport aan in Dachau, waar hij weer een nieuw häftlingsnummer kreeg: 99698. Op de website van vriendenkring Natzweiler las ik dat Piet Bouwense op dat moment dacht "dit overleef ik wel". Dachau was geen NN-kamp maar een normaal concentratiekamp. Hij overleeft het maar op het nippertje. Er heerst een grote vlektyfusepidemie in Dachau, en ook Piet werd ziek. Op 29 april 1945 werd Piet in kamp Dachau bevrijd door de Amerikanen. Hij woog maar 45 kilo op dat moment, en dat met een lengte van 1,80 cm! In Dachau verbleef hij tot 26 mei 1945 en verpleegt hij zieke gevangenen. Pas op 4 juni komt hij thuis aan.

Na de oorlog was hij onder andere voorzitter van de vriendenkring Oud-Natzweilers en voorzitter van het Nederlands Dachau comité.
In 2009 overleed hij.

In Middelburg zijn een aantal straatnamen vernoemd naar leden van de verzetsgroep van Van Beest. Ook Bouwense heeft een straatnaam gekregen: de P.A. Bouwensestraat.