In 2021 vond ik in een Rotterdamse kringloop een porseleinen
kruik ter herinnering aan de mobilisatie 1939-1940 en daarbij een tweetal
foto’s in lijst. Het geheel was afkomstig uit de nalatenschap van kapitein
Jacobus Christiaan Boogaard (23 mei 1904 – 3 mei 1942).
Bijzonder is dat ik eerder dit jaar nog een klein
portretfotootje vond op marktplaats, niet op naam, maar onmiskenbaar kapitein
Boogaard. En een maand geleden kwam zijn officierskist op mijn pad… Het kan
soms raar lopen. Een aanwinst waar ik ontzettend blij mee ben en met een
bewogen geschiedenis.
In 1924 begon Boogaard in Kampen aan de opleiding tot
officier. De opleiding vervolgde naar de KMA te Breda, zoals voor
beroepsofficieren gebruikelijk was en in 1927 werd hij als kersverse 2e
luitenant ingedeeld bij het 20e Regiment Infanterie. Na drie jaar stapte hij
over naar de en volgde hij in Soesterberg de opleiding tot vlieger.
Tijdens de mobilisatie was hij commandant van de IV e
verkenningsgroep 2e Regiment Luchtvaarttroepen te vliegpark Gilze-Rijen. Dit
vliegveld werd op 10 mei ’s nachts aangevallen. Kapitein Boogaard kreeg de
opdracht de resterende 6 bruikbare vliegtuigen naar Haamstede te verplaatsen.
Hier richtte Boogaard de legering in voordat de commandant van de
verkenningsgroep ter plaatse was. In de ochtend van 11 mei vloog hij samen met
2e luitenant-waarnemer J.J. Cramer (van wie ik ook een prachtige set in de collectie
heb, zie hieronder) in een Fokker C V een verkenningsvlucht over Noord-Brabant.
De vlucht verliep zonder problemen, maar onmiddellijk na de landing werd het
vliegveld Haamstede gebombardeerd. De volgende ochtend vloog het duo weer een
verkenningvlucht over Brabant, op zoek naar een pantsercolonne, die niet werd
gevonden.
Na de capitulatie ondertekende Boogaard de
erewoordverklaring. Hierin verklaarde de officieren dat ze niks tegen de
Duitsers zouden ondernemen gedurende de rest van de oorlog. Op grond hiervan
werd hij vrijgesteld van krijgsgevangenschap. Dit zou hem uiteindelijk het
leven kosten. Er waren toch een flink aantal militairen die geen waarde
hechtten aan hun erewoord (“Een aan de Duitsers gegeven erewoord is geen
erewoord”, zo redeneerden velen). Boogaard sloot zich aan bij de Ordedienst. De
OD was een verzetsorganisatie die bestond uit veel oud-militairen. Deze groep
hield zich o.a. bezig met spionage en probeerde zich voor te bereiden op de
bevrijding, waarbij zij dan de orde zouden kunnen handhaven. Helaas werd de
groep geïnfiltreerd en op 27 maart 1941 werd ook Boogaard gearresteerd en
vastgezet in de strafgevangenis van Scheveningen, bijgenaamd het Oranjehotel. Op 4 september gaat hij op transport naar Amersfoort. Tot op 11 april 1942 het proces begint.
Tijdens het eerste OD proces, ook wel het proces der 72,
werden 72 leden van de OD ter dood veroordeeld. 9 vonnissen werden omgezet naar
levenslange tuchthuisstraf. Ook de leden van de Mekel- en Schoemakergroepen
werden tijdens dit proces veroordeeld. Op 2 mei kwam de groep aan in
concentratiekamp Sachsenhausen, waar ze in de bunkercellen overnachtten. De
volgende dag werden de 72 (OD, Schoemakergroep en Mekelgroep) naar de
executieplaats op de Industriefhof geleid en met een nekschot gefusilleerd.
Vandaag denk ik aan kapitein Boogaard en het offer wat hij
en zijn collega’s precies 83 jaar geleden brachten.
