Red cross parcel voor krijgsgevangenen uit Brits-India

Een bijzonder exemplaar van een voedselpakket van het rode kruis: speciaal voor Brits-Indische gevangenen. Het Brits-Indische leger bestond op z'n hoogtepunt uit zo'n 2,5 miljoen militairen, die voornamelijk in het verre oosten actief waren. In de Duitse krijgsgevangenenkampen hebben naar schatting zo'n 15.000-17.000 Brits-Indische militairen gevangen gezeten, waarvan het merendeel in Noord-Afrika gevangen werd genomen. Via kampen in Italië kwamen zij ook in de noordelijker gelegen krijgsgevangenenkampen terecht. Het Brits-Indische leger bestond voor 50% uit Hindoes, 34% Islamieten, 10% uit Sikhs en 6% overige religies. De eetgewoonten verschilden uiteraard ook met die van de Britten, maar ook tussen deze groepen onderling waren verschillen. Het rode kruis voorzag de Brits-Indische gevangenen van voedselpakketten met speciale ingrediënten. De pakketten bevatten: fruitsiroop, linzen, zeep, atta (een soort bloem), biscuits, margarine, melkpoeder, sardines, kerriepoeder, suiker, gedroogde eieren, thee, zout en chocolade. 

Toch leidde de inhoud van de pakketten tot problemen. Zo vroeg een Indiase vertrouwensman aan het rode kruis om zo nu en dan ook Canadese pakketten te sturen, voornamelijk omdat de Duitsers te weinig in voldoende brandstof voorzagen om de inhoud te bereiden. 

Korporaal Simon Pascha van de Koninklijke Marine was sinds december 1944 in het hoofdkamp van Stalag V A Ludwigsburg, waar ook ruim 1.100 Brits-Indische gevangenen verbleven. Naast de marine korporaals (een kleine 300) en de Brits-Indiërs waren er ook Amerikanen, Britten, Belgen, Fransen, Italianen, Sovjets en Polen. Een kamp met een gemêleerde bevolking dus. In zijn memoires beschreef hij (in spreektaal) de rel die daar in de koude winter in de sneeuw plaatsvond.

 

"We waren 3 Jan: en daar kregen we weer een andere film wij waren in dat nieuwe kamp niet alleen we zaten daar met Franschen Belgen Polen en ook Brits Indiërs. Nu waren er tussen die Brits Indiers lui van verschillende kasten of van verschillende geloven. Zoo waren er Mohammedanen en Siks en we merkten al gauw want met onze ervaring uit de tropen zagen we ook wel dat er een groot verschil was tussen die twee soorten mensen. Nu kwam de oorzaak voort uit het feit de eene partij en dit waren de Mohammedanen kregen geen vleeschwaren in hun paket, dat is voor hen verboden en voor de Siks mochten een zekere periode van het jaar niet rooken dus werden van die mannen cigaretten gehouden. In ieder geval waren de paketten de aanloop van het geval als nummer twee was het wel de groote geloofshaat die er tussen zat. In ieder geval ontstond er mot tussen onze buren en die raakten in onze buurt zwaar op de vuist. Maar dat liep nog raar af. Met stokken planken want daar stonden we zoo verwonderd van nergens was een brandhoutje te vinden en nu vlogen de knippels over het veld. Het duurde niet lang of er vlogen een dikke 300 man met alles waar mee geslagen kon worden elkaar te lijf. Wij zaten behoordelijk in de knel want het liep zoo hoog dat de wacht kwam in het geweer en het duurde heel kort of de eerste schoten klonken over het veld. Met dergelijke gein word iemand die er niets mee te maken heeft nog het slachtoffer. Zoo stond ik op een afstand de zaak te bekijken en daar kwam een schildwacht aan die volgens mij meer zenuwen had dan noodig voor hem waren en trachtte eerst mij in t vizier te nemen, maar hij trok wild over en het schot ging niet af want er zat nog een huls in de kamer van het vorig schot zoodoende slofte ik geweldig. Nummer twee was een Pool die ook een wandelingetje maakte en gek stond te kijken naar de zwartjes die zoo elkaar te lijf gingen het schot viel en de Pool was het eerste slachtoffer. De daaropvolgende run van schildwachten was recht op het vechtende geval aan links en rechts werd maar geschoten en na verloop van een poos was de zaak geluwd en er waren 5 dooden en 30 gewonden te betreuren. Droevig was het geval dat op een wagentje weg werd gevoerd. ’s Avonds was er een geweldig tumult en de Siks werden naar een ander hoek van het kamp gezet."

Southall, een Indiase wijk van London, bijgenaamd: Little Punjabi

Potje uit Tjikoedapateuh, het 15e bataljonkamp

 
Tjikoedapateuh was een groot militair complex ten noorden van Bandoeng. Zoals gebruikelijk bij veel Nederlandse kazernes en wijken gebruikten de Japanners het als gevangenenkamp. Tot januari 1944 was het een krijgsgevangenenkamp. Daarna gebruikten de Japanners het als jongens/mannenkamp. Voor de bezetting was het complex in gebruik voor het 15e bataljon, het 1e depotbataljon en de luchtdoelartillerie. Daarom stond het kamp ook bekend als het 15e bataljonkamp.

Deze glazen pot met handgemaakte deksel en decoraties is gedateerd 8 maart 1942. De datum dat de KNIL militairen officieel krijgsgevangen waren. Daarnaast staat er 28 mei 1942 op het deksel. Vermoedelijk gaat het om een datum die voor de betreffende gevangene belangrijk was, zoals een trouwdag of verjaardag (eventueel van een kind of echtgenote).

Buskaartje Westerbork

Westerbork staat natuurlijk bekend als het Duitse doorvoerkamp voor Joden. Het kamp is echter voor de oorlog al gebouwd door de Nederlandse regering, als opvangkamp voor Joodse vluchtelingen. Op 1 juli 1942 namen de Duitsers het kamp in gebruik als doorgangskamp, vanwaar vele Joden naar vernietigingskampen werden getransporteerd. Tot die tijd stond het kamp nog bekend als "Centraal interneringskamp" of "Centraal opvangkamp". Dit buskaartje Assen centraal/kamp Westerbork stamt dus uit de periode 1939-1942.

Zuchthaus Siegburg

Toen de Amerikanen op 10 april 1945 het Duitse Zuchthaus Siegburg bevrijdden, kwamen ze onmenselijke taferelen tegen. In de gevangenis, die gebouwd was voor een capaciteit van 700 gevangenen, bevonden zich op dat moment 2600 gevangenen, ernstig ondervoed. Door de jaren heen zaten er zo'n 1500 Nederlanders in deze gevangenis. Foto's van de bevrijding tonen uitgemergelde gevangenen. Al sinds eind 1944 heerste er een vlektyfus-epidemie, waardoor bijna de helft van de gevangenen getroffen werd. Deze dodelijke ziekte werd door luizen verspreid, die in de gevangenis vrij spel hadden. Elke vorm van hygiëne was ver te zoeken. Hierdoor kwamen in de laatste weken voor en na de bevrijding nog velen om. 

Onderstaande foto toont een Nederlandse gevangene die terugkeerde. Politiek gevangene uit Siegburg na 4 jaar.

 

Enveloppen Paul Mak, gijzelaarskamp Haaren

Paul Mak (23 april 1894 - 13 maart 1971) was een vooraanstaand Schiedammer. Hij was actief in de lokale politiek voor de ARP, reserve-officier van 1914-1938, directeur van de distilleerderij De Grauwe Hengst en commandant van de lokale afdeling van de BS.
Op 13 juli 1942 worden 27 prominente Schiedammers opgepakt en naar gijzelaarskamp Haaren gestuurd, daaronder ook Paul Mak. De onderstaande envelope is vermoedelijk vlak na zijn vrijlating naar kamp Haaren verstuurd door het personeel van zijn bedrijf. Het opschrift: "retour" en "naar huis".

Enveloppen vanuit kamp Haaren verstuurd naar zijn echtgenote.

Foto Haupt Kriegsgefangenen Lazarett

Generaal majoor N.A.A. van de Roemer verlaat het 'Haupt Kriegsgefangenen Lazarett' tijdens een bezoek aan de Rode Kruisdiensten in Maastricht. Het gebouw op de achtergrond is het Jezuïetenklooster aan de Tongersestraat. In dit hospitaal werden krijgsgevangenen van diverse nationaliteiten die tijdens de strijd in mei 1940 gewond waren geraakt, geopereerd en verzorgd. Sommigen zijn hier alsnog aan hun verwondingen overleden. Een van hen was de Schotse korporaal Robert Frame, die twee dagen voor zijn verjaardag in juni 1941 het leven liet. Hij ligt niet ver van het Jezuïtenklooster begraven, op de algemene begraafplaats aan de Tongerseweg in Maastricht.

 

St. Nicolaas - Kerst Revue

Een prachtige poster voor de sinterklaas-kerstrevue in krijgsgevangenenkamp Stanislau, waar 2000 Nederlandse officieren gevangen zaten. O.K. staat voor opgepikte knapen, een cabaretgezelschap voor en door officieren, om de gevangenen uit de sleur halen, zodat ze hun zorgen eens opzij konden zetten. De show die vele malen werd opgevoerd bevatte onder meer een zigeunerorkest, cabaret, opera, dans, Johny and Jones, intermezzo's, orkest, the longwater pionneers etc. etc.

De poster is gemaakt door Tlt. G. van Amstel, schrijver van het boek "De zak met vlooien". Een absolute aanrader voor iedereen die interesse heeft in de geschiedenis van de wo2.

Een geweldige schenking van dhr. Ziëck, waarvoor dank!!

M.m.v.:

Kapt. de Boer, kapt. v.d. Burg, c.v. de Jong, kapt. Bont, lt. Brantjes, c.s. v. Vianen, lt. Miedema, lt. Brouwer, lt. Hussem, lt. Pantus, lt. Kroon, lt. v.d. Zande, maj. Jhr. Gevaerts, kapt. Bont, lt. Moraal, lt. Rouffaer, lt. Callenbach, c.v. Suyderhout, lt. van Amstel