Arie Man in 't Veld; een geus in Vught

Arie Man in 't Veld (20 april 1921) werd op 6 maart 1941 opgepakt en vastgezet in het Oranjehotel, de strafgevangenis in Scheveningen. De jonge Vlaardingse schilder had zich met zijn broer aangesloten bij het geuzenverzet, de eerste verzetsgroep van Nederland, onder leiding van Bernardus Ijzerdraat. Deze verzetsgroep was voortgekomen uit de Vlaardingse wandelvereniging Flardinga. De groep werd al snel opgerold door verraad en onervarenheid. Soms werd het zelfs als knullig omschreven. Vast staat dat de groep bestond uit mensen die graag iets wilden doen tegen de Duitse bezetting van hun vaderland. Na een groot proces werden 15 geuzen werden geëxecuteerd, de rest werd vanuit het oranjehotel op transport gesteld naar concentratiekamp Buchenwald. Zo ook Arie en zijn broer. Het vonnis voor Arie luidde drie jaar en zes maanden gevangenschap. Uiteindelijk zou hij tot het eind van de oorlog in gevangenschap verkeren. 

Op 9 april 1941 komt het transport met de 157 geuzen aan in Buchenwald. 

Op 18 april wordt hij ingedeeld bij het arbeitskommando 45, wat voor werk hij hier precies moest doen is mij helaas nog onbekend. Begin november komt hij in een nieuw arbeitskommando, waar hij grond moest vereffenen, waarschijnlijk voor bouw of landbouw. Fysiek zeer zware arbeid. Op 11 december kwam hij weer in een nieuw arbeitskommando; het Kabellegerkommando, voor het trekken of leggen van stroomkabels.

Op 4 februari 1942 neemt de geschiedenis een onverwachte wending; Arie gaat weer terug naar Nederland, en wel naar kamp Amersfoort. Vanuit Buchenwald werden namelijk Nederlandse gevangenen overgebracht om als kapo in kamp Amersfoort te werken. Enkelen van hen hebben zich zeer wreed en misdadig gedragen, waaronder de beruchte Teun van Es. Een oud-geus die als kapo bij het Judenkommando werkte. Het blijft zeer opmerkelijk en schrikwekkend te zien hoe deze verzetsmannen van het eerste uur zo veranderden in wrede misdadigers. Of Arie zich in zijn rol ook misdragen heeft is onbekend, dus is het beter daar maar niet over te oordelen.

In januari 1943 gaat Arie van kamp Amersfoort naar kamp Vught over. Hier verblijft hij tot het eindtransport bij de ontruiming van het kamp in september 1944. De mannen gaan naar Sachsenhausen. Op een gegeven moment komt Arie in het buitenkamp Rathenow terecht, waar enkele honderden Nederlanders zitten. Ze moeten werken voor de Arado Flugzeugwerke. Het kamp werd op 26 april 1945 bevrijd door het rode leger.

Expositie Renkum september 2019

Een gedeelte van de expositie in Renkum september 2019. Verschillende voorwerpen van Nederlandse gevangenen in de kampen Vught, Amersfoort, Westerbork, Dachau, Buchenwald, Ravensbruck, Stettin, Bergen Belsen en Auschwitz. En elk voorwerp draagt een geschiedenis met zich mee...

K.J. van Dorp, verzetswerker in gevangenschap

Het kampnummer en een brief van K.J. van Dorp. Karel Jozias van Dorp was actief in de L.O.; de landelijke organisatie van onderduik. Hij en zijn vrouw hielden zich bezig met jodenhulp en het verspreiden van verzetsblad Trouw. Zijn vrouw, Jo Ypma, was schrijfster en had geweigerd zich bij de kultuurkamer aan te sluiten. 

Op 16 mei 1943 werd Karel opgepakt. Via de gevangenissen in Haarlem en Amsterdam kwam hij op 24 juni 1943 in kamp Amersfoort terecht, waar hij het kampnummer 157 kreeg.

Op 12 augustus 1943 werd hij overgeplaatst naar kamp Vught, waar hij moest werken in onder andere het Philips-kommando. Philips huurde gevangenen van de ss om te werken aan het produceren van de knijpkat en andere apparaten.
25 april 1944 werd hij weer vrijgelaten. Na zijn gevangenschap dook hij onder om te ontkomen aan de arbeidsinzet. Aan zijn oorlogservaringen hield hij een kampsyndroom over.

Ausweis K.L. Herzogenbusch

Zeer zeldzame helaas ongebruikte ausweis om het kampterrein van concentratiekamp Vught te betreden (Konzentrationslager Herzogenbusch). Waarschijnlijk afkomstig uit de kampadministratie.

Nog een brief van Manshanden

Er is nog een tweede brief opgedoken m.b.t. de gevangene C. Manshanden:

Geachte mevrouw,
Helaas kunnen wij u niets mededelen omtrent uw man.
Het beste lijkt ons dat u den
kampcommandant persoonlijk
 even een briefje schrijft en vraagt
of uw man nog in leven is.
U zult hier wel antwoord op krijgen
naar wij vermoeds.
Met vriendelijke groet en
hoogachting,
Mevrouw van Beuningen

De brief is afkomstig van huis Bergen te Vught. Mevrouw Van Beuningen toonde tomeloze inzet om het leven van de gevangenen te verlichten met extra voedselpakketten. Blijkbaar was zij ook een contactpersoon tussen families en de gevangenen van het kamp.

Voor de eerste brief zie:

http://achterprikkeldraad.blogspot.nl/2014/07/brief-kamp-vught.html

ss erkennungsmarken / dogtags

In Vught werd in 2011 een groot aantal in vieren gebroken ss herkenningsplaatjes gevonden, afkomstig van de ss'ers die zich op de vele kazernes in Vught bevonden. Deze zijn waarschijnlijk tegen het eind van het oorlog zo gedumpt, zodat men niet herkenbaar was als ss'er en het bewijsmateriaal vernietigd was.

SS-Verfügungstruppe

Inf. Nachr. Ers. Kp.
SS-Pol. Div.

5. SS Pol. Regt. 2

Philips kamp Vught

Twee items van het Philips-kommando, een werkcommando van kamp Vught waar vele gevangenen beschermd werden door Philips. Het was Philips gelukt om de omstandigheden voor de gevangenen die voor hen werkten aanzienlijk te verbeteren, waardoor vele gevangenen en met name Joden gered konden worden.

Briefje m.b.t. het bombardement van de Philips fabriek te Eindhoven op 6 december 1942

Knijpkat zoals die in de oorlog door gevangenen van kamp Vught geproduceerd werden

Wim van der Star, tweede brief kamp Vught

De tweede brief van Wim uit kamp Vught, of "Konzentrationslager Herzogenbusch", zoals de Duitsers het noemden. In de brief schrijft hij dat het goed gaat, dat hij de pakketten ontvangt en doet hij de groeten aan zijn familie. Hoe het er echt aan toe ging in het kamp kon men niet schrijven vanwege de censuur.

Wim van der Star, Häftling 3779

Om alle berichten over Wim van der Star te zien kan u onder dit bericht op "Wim van der Star" klikken. In het eerste bericht een algemeen verslag over zijn rechtszaak/gevangenschap.

W. van der Star, Häftling nummer 3779 in Konzentrationslager Herzogenbusch

Dan komt de eerste officiële brief uit kamp Vught van Wim. In het eerste deel schrijft hij vooral over het toesturen van voedsel door middel van pakketten. Daarna vraagt hij hoe is het is met zijn familie en vrienden. Deze brieven werden gecensureerd, en men kon dus niet schrijven hoe het werkelijk was in het kamp.

De postzegel is met papier en al van de brief af gescheurd. Waarschijnlijk had de familie v.d. Star geen behoefte aan postzegels met nationaalsocialistische propaganda erop!

Om alle berichten over Wim van der Star te zien kan u onder dit bericht op "Wim van der Star" klikken. In het eerste bericht een algemeen verslag over zijn rechtszaak/gevangenschap.

Uw zoon zit in kamp Vught..

Een bericht van Willem van der Star, dat via een vrijgekomen gevangene zijn weg naar Willem's ouders heeft gevonden, die dan nog niet weten dat Wim op transport is gegaan naar Vught. In de brief beschrijft dhr. Thoen kort het kampleven en het ritme van de werkdag, en verteld dat ze voedingsmiddelen naar Wim kunnen sturen. Theodorus Thoen zat enkele weken vast in Vught en werd daarna vrijgelaten. De brief is gedateerd 8 januari 1943; de dag na zijn vrijlating.

Om alle berichten over Wim van der Star te zien kan u onder dit bericht op "Wim van der Star" klikken. In het eerste bericht een algemeen verslag over zijn rechtszaak/gevangenschap.

Benjamin Coopman

De Storm ss was het weekblad van de Nederlandse ss. Een bolwerk van propaganda. Op dit exemplaar is op de voorpagina de Nederlandse vrijwilliger Gerard Mooyman te zien. De eerste niet-Duitser die het ridderkruis ontving. Na de oorlog betoonde hij spijt voor de vreselijke nazi-misdaden waar hij zichzelf mede-verantwoordelijk voor achtte.

Het gaat mij echter om een artikel op de tweede pagina. Hierin worden de Joden afgeschilderd als een lui volk; zelfs in het concentratiekamp. De werkelijkheid was dat honderden Joden hier al stierven door de mishandelingen van de ss en kapo's als zij niet ontzettend hard werkten. De mogelijkheid om voedsel te zenden aan de gevangenen, kwam er op een gegeven moment, maar dit was erg lastig voor de Joodse gevangenen, gezien de deportaties; er was weinig familie meer die nog pakketten kon zenden. De Joodsche Raad heeft dit ook nog gedaan, maar na korte tijd werd de toestemming daarvoor ingetrokken. Er werd standaard gevraagd om het brood dik te besmeren, gezien de voedingshulp hard nodig was om te overleven.

 

Benjamin Coopman werd met het beruchte kindertransport via Westerbork afgevoerd en kwam met zijn vrouw Evelina en zijn zoon Isodor om 11 juni 1943 (de dag van aankomst) in vernichtungslager Sobibor. Zijn net getrouwde dochter Elisabeth werd 30 september 1942 in Auschwitz vermoord.

Brief kamp Vught

Deze brief is afkomstig uit kamp Vught, of zoals de Duitsers het noemden "Konzentrationslager Herzogenbusch" De brief is gedateerd 13 februari 1944. Helaas is het handschrift niet erg duidelijk, en kan ik de naam van de gevangene niet lezen. Het gevangenennummer is 5574, maar helaas is het nog niet gelukt om via de archieven daar de naam bij te vinden.

Wijziging:

Vandaag 23-02-15 is het me eindelijk gelukt om te achterhalen wie deze brief heeft geschreven.

Het betreft Cornelis P. Manshanden. Een Amsterdamse communist. Hij had voor de oorlog vanaf 1926 bij de Koninklijke Marine gediend. In 1933 maakte hij de muiterij op de Zeven Provinciën mee, met de foute afloop. 23 doden, waaronder kameraden van hem. Hij krijgt sympathie voor het communisme, en hij verdiept zich in de CPH, de voorloper van de CPN. Na de meidagen brengt hij een aantal maanden in krijgsgevangenschap door, waarna hij de CPN helpt met verzetswerk; hij word de lijfwacht van de partijleider De Groot. De SD ontdekt echter de illegale drukkerij (de Waarheid) die zich in het huis van Manshanden bevind. Manshanden werkt op dat moment als lijfwacht van de Groot in Lochem, maar de SD is achter zijn adres gekomen, door de redacteur van de Waarheid te martelen. Net voordat deze man sterft noemt hij de naam van Manshanden. De Groot weet te ontkomen, maar Manshanden word opgepakt en naar het Huis van Bewaring in Arnhem gebracht, waar hij vier keer met veel geweld verhoord werd. De SD zocht De Groot. Manshanden toont zich echter taai, en geeft alleen willekeurige adressen op.

De Duitsers brengen Manshanden naar kamp Vught. Hij moet werken in de Schlosserei (metaalbewerking) bij het Philips Kommando, waar hij aan de band bouten controleert. In het register staat achter zijn naam "Kolbenreparatur", wat zuigerreparatie betekent. In september 1944 word het kamp ontruimd. De mannen gaan naar Sachsenhausen, de vrouwen naar Ravensbrück.

In Sachsenhausen word Manshanden geplaatst bij het Arbeits Kommando van Heinkel; vliegtuigfabrieken. Als de bevrijding komt word hij samen met vele andere gevangenen meegenomen door de ss als gijzelaar. "Ruilmiddelen voor de ss" Als ze zich over zouden moeten geven hoopten ze de gevangenen te kunnen ruilen voor een vrije doortocht. 

De gijzelaars beleven een lange tocht, steeds meer gevangenen worden achtergelaten of komen om. Uiteindelijk worden ze bevrijd in Langenau door de Russen. Ze worden naar Praag gebracht waar ze voedsel en kleding krijgen.

Na de oorlog zette Manshanden zich in om te waarschuwen tegen het fascisme. Zijn nog steeds communistische opvattingen vielen echter niet altijd in de smaak, ook bij andere kampoverlevenden.

De censuurstempel "Postzensurstelle K.L. Herzogenbusch"

De regels m.b.t. het verzenden van brieven en andere goederen. De schijn druipt er vanaf..

30-07-2015

Via een internetforum ben ik in contact gekomen met een man die mij enkele dingen wilde schenken. Ik ben naar Amsterdam gegaan om het materiaal op te halen en er ontstond een interessant gesprek. De avond werd afgesloten met de belofte de collectie "achter prikkeldraad" eens te komen bekijken en 30 juli was het zover. Toen ik de schenker deze brief toonde viel hem op dat hij naar Amsterdam gestuurd werd. Toen ik hem vertelde dat de afzender Manshanden was ging er een belletje rinkelen; "was dat niet familie van zijn vrouw?" En inderdaad; Cornelis blijkt verre familie te zijn! Zijn nicht is nog in leven en kon alles bevestigen wat ik onderzocht heb. Hier is Manshanden te zien op een familiefoto:

Inmiddels is een tweede brief opgedoken:

http://achterprikkeldraad.blogspot.nl/2017/03/nog-een-brief-van-manshanden.html

Pakbon kamp Vught

Pakbon voor het verzenden van een pakket aan een gevangene van kamp Vught. Alleen Politische Häftlinge (politieke gevangenen, meestal communisten of verzetsleden) mochten pakketten ontvangen.

Envelope kamp Amersfoort

Envelope van een brief gestuurd uit kamp Amersfoort. Dhr Daniël van de Meeberg was een Arnhems verzetsstrijder. Op 8 oktober 1942 kwam hij in kamp Amersfoort terecht. Op 2 maart 1943 ging hij naar kamp Vught, waar hij moest werken aan tankgrachten in het buitenkamp van Moerdijk, waar voornamelijk Joden werkten. Dhr. v.d. Meeberg was niet Joods, maar behoorde tot de kleine groep politieke gevangenen in dit buitencommando. Er werd van 07:00 tot 18:00 gewerkt en de gevangenen werden voortduren mishandeld door de ss die op hen in sloeg, ook met knuppels. Ook werden  de gevangenen gebeten door de waakhonden. Voornamelijk de Joden moesten het afleggen. Toen het verdedigingswerk af was zijn de Joden afgevoerd en vermoord. Slechts enkelen overleefden het. Dhr. v.d. Meeberg is op 19 november 1943 vanuit Vught vrijgelaten.