Treinkaartje naar het krijgsgevangenenkamp

Toen in 1943 de Nederlandse manschappen en onderofficieren werden opgeroepen voor terugvoering in krijgsgevangenschap, moest men zich per trein naar Amersfoort of Assen begeven. Met dergelijke kaartjes begon men aan de onzekere reis. Wie een Ausweis had, kreeg een stempel en mocht weer huiswaarts keren. Zoniet, werd je afgevoerd naar het stalag...

Vermoedelijk had deze sergeant A.P. Vogelpoel een baan die hem vrijstelde van krijgsgevangenschap, gezien er van hem geen krijgsgevangenendossier te vinden is in de archieven.

 

Oorlogsdocumentatie van korporaal Leo Stuys, oppasser krijgsgevangen reserve-officieren

Van Dhr. Lafeber mocht ik afgelopen week een prachtige schenking ontvangen. Het gaat om een omvangrijke set documentatie van Korporaal L.C. Stuyts. In de meidagen van 1940 maakte hij als 21-jarige de strijd mee in de zuidelijke Grebbelinie bij Scherpenzeel. Op 12 juli 1943 begint voor Leo zijn krijgsgevangenschap. In de daaropvolgende twee jaren zit hij in maar liefst 6 krijgsgevangenenkampen, waar hij werkt als verzorger/ordonnans bij de krijgsgevangen reserve-officieren. Veel van zijn lotgenoten, de krijgsgevangen manschappen die in andere kampen terecht zijn gekomen hebben het moeilijker. Bijzonder aan de schenking zijn twee schriftjes die als dagboek gebruikt zijn. De eerste vorderingen zijn al gemaakt met het uitwerken hiervan. Verder zitten er enkele handgemaakte menukaartjes bij, vele foto's, ansichtkaarten uit mobilisatietijd, zijn Duitse registratiekaart, ontvangstbonnen van de rode kruispakketten en meer...

Ik wil Dhr. Lafeber hartelijk danken voor deze waardevolle toevoeging aan de collectie!

Leo's registratiekaart met pasfoto

Een handgemaakt menukaartje uit 1943, gemaakt in het kamp Muhlberg. Zijn regimentsgenoot Petrus Berting zou niet lang daarna overlijden aan de gevolgen van roodvonk (bloedvergiftiging).

Een schrift van zijn dagboek met de opschriften "Hoe lang nog??" en "Komt dit schrift nog vol?"

Zangbundel krijgsgevangene Mühlberg

Recentelijk mocht ik van Dhr. Jack Rijnders een Franse zangbundel uit kamp Mühlberg ontvangen, waar zijn vader als krijgsgevangene zat. Over de krijgsgevangenschap van zijn vader wist hij vrijwel niets.

Jacobus Gerardus Jozefus Rijnders werd op 18 maart 1918 geboren te Noordwijk. Hij was kleermaker van beroep en ingelijfd als dienstplichtige bij het 4e Regiment Infanterie, dat in de meidagen van 1940 o.a. bij vliegveld Valkenburg actie zag. In zijn vrije tijd maakte hij veel muziek en trad hij ook op met een orkestje. Uiteindelijk zou hij zijn beroep als kleermaker opgeven en zich volledig op zijn carrière in de muziek richten. Na de oorlog is hij zelfs nog violist geweest in het orkest van Tata Mirando!

In 1943 besloten de Duitsers alle manschappen en onderofficieren ook terug te voeren in krijgsgevangenschap. Als muzikant kon Rijnders geen Ausweis krijgen en dus werd hij op 14 juni 1943 teruggevoerd in krijgsgevangenschap. In kamp Mühlberg kreeg Rijnders een neurose. De Duitsers besloten na een halfjaar om hem vrij te laten. Hierop ontving Rijnders verpleging in het militair hospitaal in Den Haag. Zijn vrouw vond dat hij als een ander persoon terug was gekomen. Dit en het feit dat Rijnders altijd weg was met het orkest hebben eraan bijgedragen dat het huwelijk geen stand hield. Voor Jack blijft het altijd een pijnlijk punt dat zijn vader er amper was in zijn leven, bijvoorbeeld wanneer hij als jongetje een voetbalwedstrijd speelde en z’n teamgenootjes wel vaders langs de zijlijn hadden staan.

Omtrent het boekje ging nog het gerucht dat Rijnders het van een knappe Francaise in het kamp gekregen zou hebben, maar dit is eigenlijk onmogelijk, gezien de gevangenen absoluut geen contact mochten hebben met vrouwen en er ook geen vrouwelijke gevangenen in het kamp waren, m.u.v. een aparte barak voor Russinnen en later nog Poolse vrouwen uit de Warschau opstand. Voorin het boekje staat geschreven “Souvenir de Noël. A mon cher ami Rijnders. 25/12/43” (Souvenir van Kerstmis. Voor mijn goede vriend Rijnders.) Gevolgd door een naam van waarschijnlijk een Franse krijgsgevangene.

Chronologie Rijnders’ krijgsgevangenschap:

14 juni 1943 melding te Amersfoort

19 juni 1943 op transport naar Stalag XI A Altengrabow, waar ze de volgende dag aankwamen

4 juli 1943 naar Stalag IV B Mühlberg

9 augustus 1943 Kgf lazarett (krankenrevier)

10 november 1943 heimkehrlager IV B (dit betrof waarschijnlijk een afgescheiden gedeelte binnen het hoofdkamp)

16 maart 1944 entlassen naar Amersfoort

18 maart 1944 aankomst en vrijlating

Verpleegd in mil. hosp. te Den Haag

Brieven Mühlberg en Oschatz

Enige tijd terug kreeg ik van een vrouw deze twee brieven. Zij dacht altijd dat ze uit Westerbork kwamen. Het is echter correspondentie van de krijgsgevangen Sergeant G.F.C. Jurriaans, die in de kampen Stalag IV B Mühlberg en Stalag IV G Oschatz gevangen zat.

De eerste brief is van 18 december 1944, gestuurd vanuit kamp Oschatz naar zijn vrouw Nellie. "Nu schat, hou je goed. Het einde komt en dan zien wij elkaar weer. Ik wou dat het direct nog was, dus vrouwtje kop op!"

De tweede brief is van 1 maart 1945, gestuurd door Nellie naar haar man in kamp Oschatz. Deze brief is echter nooit aangekomen en terug aan de afzender gegaan.

"op de bonnen krijgen wij niets meer. We leven alleen op hetgeen wat ik in kast heb en als dat op is, nou dan kun je gerust zeggen mijn vrouw en kind sterven van de honger."

Over het lot van deze familie in nood, zo aan het einde van de oorlog is mij verder niks bekend. Godfried Jurriaans staat niet aangemerkt als oorlogsslachtoffer, dus hoogstwaarschijnlijk heeft hij zijn krijgsgevangenschap overleefd.

Nieuwe testament, Stalag IV D Torgau

Een bijbeltje geschonken aan een Nederlandse krijgsgevangene genaamd W. Wijnands in Stalag IV D Torgau. Rackwitz was een buitencommando van dit kamp waar hij moest werken.

KR. GEF. Stalag XI A herkenningsplaatje

Herkenningsplaatje gedragen door een van de Nederlandse krijgsgevangenen die in 1943 werden teruggevoerd in krijgsgevangenschap. Dit plaatje behoorde toe aan soldaat Jacobus Giesekam, geboren 17-6-1921. Hij kreeg dit plaatje in Stalag XI A Altengrabow. Hij bracht zijn krijgsgevangenschap door op verschillende plaatsen waaronder Stalag IV B Mühlberg a.d. Elbe en al snel kwam hij met +- 100 gevangenen in een buitenkamp van Stalag XVIII A in Graz terecht. De voedselsituatie was hier redelijk goed, wat ruimte creeërde voor vrijetijdsbesteding; spelletjes, zingen, dichten en hij heeft er zelfs gebokst! In 1945 werd er wel veel gebombardeerd, waarbij honderden mensen om het leven kwamen. Het bed van Sld. Giesekam werd  eens getroffen door een bomsplinter en zijn strozak werd opengereten, gelukkig schuilde hij op dat moment elders.

Broche van een krijgsgevangene 1943

Een prachtige handbeschilderde broche. Waarschijnlijk is deze broche door een gevangene nog in Nederland aan zijn vrouw/vriendin gegeven, voordat hij naar Duitsland ging. Op 21 Juni 1943 zijn verschillende groepen militairen opgenomen in krijgsgevangenschap, waaronder een groot aantal reserve-officieren (in het Wehrmachtslager aan de Zonnebloemstraat in Amersfoort). Een groot deel van het 20 Regiment Infanterie op de Frieslandkazerne in Assen. De andere helft van het 20 RI ging 22 juni 1943. Wie zich niet meldde kon rekenen op "de scherpste maatregel".

Herkenningsplaatje J.A. Huting

Nederlandse manschappen en onderofficieren moesten zich in 1943 (onderdeel voor onderdeel van mei tot augustus) melden in het Wehrmachtslager in Amersfoort, vanwege terugvoering in krijgsgevangenschap. De Nederlanders kwamen terecht in verschillende kampen.  De meeste manschappen en onderofficieren kwamen eerst in Stammlager XI A Altengrabow, vanwaar ze na een aantal maanden doorgestuurd werden naar Stammlager IV B Mühlberg a.d. Elbe, en in sommige gevallen naar andere kampen. Dit plaatje behoorde aan de korporaal J.A. Huting, van de politietroepen. Vanaf Altengrabow werd hij op 27 mei 1943 op transport gesteld naar kamp Ludwigsburg, Stalag V A. Hier moest hij onder andere puinruimen, glaszetten en dakdekken.

Kriegsgefangenen
Stammlager XI A
105296

Brief uit Stalag XI B Fallingbostel

Een recente aanwinst waar ik erg blij mee ben:

In het krijgsgevangenenkamp Stalag XI B te Fallingbostel zaten een kleine 700 Nederlanders, en zoals gewoonlijk was voor manschappen en onderofficieren in Duitse krijgsgevangenschap, moesten zij hard werken. Deze groep Nederlanders is binnengekomen via Stalag XI A Altengrabow. Deze brief werd verstuurd door Leo v. d. Brink KGF 106057. Hij werkte in Arbeits Kommando 5011 in Teschendorf.

 

Nederlandse krijgsgevangene in Stalag IV B

Nederlandse manschappen en onderofficieren moesten zich in 1943 (onderdeel voor onderdeel van mei tot augustus) melden in het Wehrmachtslager in Amersfoort, vanwege terugvoering in krijgsgevangenschap. De Nederlanders kwamen terecht in verschillende kampen, waaronder ook Stammlager IV B te Mühlberg a.d. Elbe. De meeste manschappen en onderofficieren kwamen eerst in Stammlager XI A Altengrabow terecht, vanwaar ze na een aantal maanden doorgestuurd werden naar Stammlager IV B Mühlberg, en in sommige gevallen naar andere kampen.

Sergeant D.J. Haverman KGF 107590

Sergeant A. Postma

Dit herkenningsplaatje behoorde toe aan dienstplichtig sergeant A. Postma.
KGF 271240 in:
-Stalag IV B te Muhlberg a.d. Elbe
-Oflag 67 Neubrandenburg

Kerstmis in Stalag IV A

Nederlandse manschappen en onderofficieren moesten zich in 1943 (onderdeel voor onderdeel van april tot augustus) melden in het Wehrmachtslager in Amersfoort, vanwege  krijgsgevangenschap. De Nederlanders kwamen terecht in verschillende kampen, waaronder ook Stalag IV A te Hohnstein.

Kerstmis 1944, Lieve allemaal! Voor jullie allemaal een Zalig Kerstfeest en daarbij spreek ik mijn harte wensch uit jullie dit komende Nieuwejaar weer allen gezond terug te zien. Door de toestemming van de Duitse autoriteiten van 't Stalag zijn wij dit jaar in gelegenheid geweest op Kerstdag een plechtige H. Mis te kunnen bijwonen. Het was heerlijk ofschoon primitief; stellen jullie je voor, een kamer van een barak, met een paar kribben, een paar tafels, een piano (in een ongeveer gelijke weelderige toestand), een altaar van een tafel, wat kistjes en plankjes met papier en dennentakjes. Het geheel stemmiggerangschikt. In de H. Mis die om ii uur begon waren ongeveer 9 soorten landslui vertegenwoordigd. Afwisselend werden er Kerstliederen gezongen; waarvan door de Holl. na de Consecratie ,, de Herdertjes lagen bij Nachten " en na afloop ,, Stille Nacht, Heilige Nacht ". Het was een mooie dag en er heerschte een echte kerststemming die alleen in een gevangenenkamp kan zijn! Ik hoop dat jullie een gelijke rustige Kerstnacht hebben meegemaakt, zonder al te groote zorgen. Met Hartelijke Groeten voor allen; een zoen v. Mam. van Wim

Nederlandse krijgsgevangenen in Fallingbostel

Twee items van Nederlanders die in het krijgsgevangenenkamp Stalag XI B te Fallingbostel zaten. Hier zaten een kleine 700 Nederlanders, en zoals gewoonlijk was voor manschappen en onderofficieren in Duitse krijgsgevangenschap, moesten zij hard werken.

Links op de foto een Nederlandse gevangene (L.J. Coenders) die in Belgisch KGF tenue gestoken is, rechts sergeant Koonstra, met een Belgische veldmuts op, een gerepareerde opgestroopte broek, en burgerschoenen.

Deze ansichtkaart werd verzonden door de Nederlandse krijgsgevangene sergeant Pieter Koonstra. Interessant is dat hij vermeld dat hij bij het arbeitskommando 5001 behoorde. Deze arbeitskommandos waren de groepen waarin men werkte. Waar deze kommando's werkten verschilde. Vaak was het voor de Duitse oorlogsindustrie (tegen de conventie van Geneve). De condities verschilden ook, maar over het algemeen was het niet om vrolijk van te worden. Vaak liep men veel gevaar door bombardementen, of slechte arbeidsomstandigheden. 

Over het Arb. Kdo. 5001 kon ik toevallig wat informatie vinden. Het betrof een houtverwerkingsbedrijf, waar 190 Nederlanders en nog krijgsgevangenen van andere nationaliteiten werkten. In het Krankenrevier te Herzberg lagen in Juli 1944 (een maand nadat deze kaart geschreven is) 26 krijgsgevangenen van dit Arb. Kdo. waaronder tien Nederlanders. Meer dan de helft van de hier gelegen gevangenen kampten met geïnfecteerde voet/beenwonden. Interessant is dat er ook op de foto op het linkerbeen van de Nederlander rechts (vermoedelijk sgt Koonstra) ook een kleine wond zichtbaar is, de opgestroopte gerepareerde broek getuigd er ook van dat het werk voor de benen en voeten van de gevangenen niet bepaald gezond was. Verder werd er die maand een gevangene opgenomen in het ziekenhuis te Herzberg; tijdens een ruzie tussen twee Nederlandse gevangenen was hij met een mes in zijn rug gestoken. U begrijpt, de toestanden waren er niet ultiem...

Verder heb ik nog dit boek, gestuurd naar Fallingbostel. Erg interessant, gezien er over het algemeen gewoon gewerkt moest worden, en weinig tijd was om te lezen. Wellicht ging het om een speciale pinksterdienst, of iemand die in een rustiger Arbeits Kommando zat ingedeeld.

De censuurstempel op de voorkant gedrukt.

Ook hier weer een censuurstempel, den Germaan was hier niet te zuinig mee kan men zien als men het boek doorbladert.