Bidprentje omgekomen dwangarbeider; Johannes Karssen

 Gedurende de Tweede Wereldoorlog moesten Nederlandse mannen tussen 17 en 40 jaar zich melden voor de arbeitseinsatz in Duitsland. Velen doken onder, maar ook velen gingen. De schattingen komen uit op meer dan een half miljoen! Soms hadden ze geen keus.

De omstandigheden verschilden veel op de verschillende plaatsen waar zij terechtkwamen. Sommigen hadden een rustige plek op bijvoorbeeld een boerderij, waar genoeg voedsel was. Anderen kwamen in de oorlogsindustrie te werken. Hier waren de condities vaak slecht en velen kwamen om door ziekte en vooral door bombardementen. Ook de jonge 19-jarige student Johannes Karssen uit Ede kwam om bij een bombardement, februari 1944 te Weidenau, Siegen.

Briefkaart Nederlandse dwangarbeider Passau

Kerst als dwangarbeider in Duitsland. Op een kaart met propaganda stuurt Jan vlak voor Kerst een briefje uit het kamp.

Passau, 20 Dec. 1944

Geliefde huisgenoten,

Even een kaartje. Ik bevind me op 't ogenblik in een café, want er is alarm. Ik dacht, ik kan wel even een levensteken laten merken. We hebben al 2 uur achter elkaar alarm. München is weer gebombardeerd, hoor ik net door de radio. Ook Linz is gebombardeerd. Hoe is het met u allen, 'k hoop van gezond en wel. 'k Ben ook nog gezond en wel. A.s. zaterdagavond hebben Kerstfeest in de cantine v/d fabriek. Daar krijgen we dan wat extra. Tot nu toe heb 'k nog geen pakketje ontvangen. Het duurt erg lang voordat er eens één aankomt. 'k Had er met Kerstmis zo graag tenminste één gehad. Wat m'n Urlaub betreft, daar kan ik niets aan doen. 'k Heb van alles geprobeerd, maar zonder resultaat. Hoe is het met Vader? Knapt ie al weer op? 'k Hoop het, want u kunt zich voorstellen hoe verschrikkelijk het voor mij is, als ik bericht krijg dat iemand van mijn familie ernstig ziek is. 'k Hoop dat de Heere ons tezamen draagt en spaart opdat we elkaar 't volgende jaar in gezondheid mogen ontmoeten. 'k Heb van de week verscheiden brieven afgestuurd. 'k Hoop dat u ze ontvangt, ook één heb 'k er gezonden naar fam. Vaags en één naar Reusink. 'k Zal zo veel mogelijk kaarten en brieven afsturen. Allen een gezegend Kerstfeest en een gelukkig Nieuwjaar toegewenst. Hart. gegr. van Jan

Jan Reurich, teruggefloten van de dood

Jan Reurich (1924) uit Sliedrecht was als schipper werkzaam bij de Wieringermeer. Op 7 maart 1944 werd hij opgepakt vanwege verschillende verzetsactiviteiten en naar kamp Amersfoort gebracht.

Vanaf kamp Amersfoort is Jan Reurich op 18 april 1944 in een trein met 499 gevangenen op transport gegaan naar Duitsland, waar ze als dwangarbeider zouden werken aan een vliegveld bij de stad Rheine. 

Brief van het gewestelijk arbeidsbureau met aankondiging van het transport naar Duitsland, linksboven Jan's gevangenennummer 8105.

Antwoordschrijven van het gewestelijk arbeidsbureau n.a.v. een ongeruste brief van Jan's moeder. Na anderhalve maand heeft zij nog steeds geen post ontvangen.

In Rheine waren ze echter niet voorbereid op de komst van het transport, waarop de gevangenen werden doorgestuurd naar KZ Buchenwald. Hij weegt bij aankomst 57kg, niet veel met zijn lengte van 1,83 cm. In Buchenwald wordt de groep ruim een maand in de overvolle quarantaine barakken geplaatst, waarna ze naar het gewone kamp gingen.

Vanuit zijn werk werd tevergeefs geprobeerd Jan vrij te krijgen, op dat moment zit Jan al in Buchenwald.

Hierna kwam Jan in het Kommando Langenstein-Zwieberge terecht. 7000 gevangenen werkten hier aan een 13 kilometer lange tunnel, waar een geheime vliegtuigproductie van Junkers en de Hermann Göring Werke zou moeten plaatsvinden. Dit alles onder de meest ellendige omstandigheden, en ook in dit kamp gold "Vernichtung durch Arbeit", vernietiging van de gevangenen door ze te laten werken tot ze zouden sterven van uitputting. Het systeem vóór de mens. Een mensenleven wat niet paste in het nationaal-socialisme was niks waard. Het kon het beste nog werken aan het rijk, tot het wegkwijnde en uitdoofde. Dat was "Vernichtung durch Arbeit".

Dat Jan het hier niet lang uit kon houden is duidelijk. Begin augustus lijdt hij aan hongeroedeem en een maand later wordt hij weer opgenomen in de Krankenrevier met hongeroedeem en phlegmone (ontsteking) aan zijn rechteronderbeen.

Briefjes voor Jan om zich te melden voor de arbeid in de Steinbruch. Op het onderste briefje is hij vrijgesteld omdat hij in de Krankenbau ligt. 47579 is zijn gevangenennummer.

Op 2 november 1944 gebeurd er iets bijzonders. Jan wordt vrijgelaten en is niet langer concentratiekamp-gevangene. In het kader van "Aktion Rückfluter" laten de Duitsers de Nederlanders die vanwege de Arbeitseinsatz in april 1944 in Buchenwald terecht waren gekomen vrij. Het bleek echter schijn, de gevangenen moesten hetzelfde werk blijven doen, maar nu "gewoon als dwangarbeider". Hij bleef dus werkzaam in de tunnel. Zijn kleren en eigendommen die bij aankomst in Buchenwald werden afgegeven waren "Durch Feindeinwirkung vernichtet".

Of Jan de rest van de oorlog bij het kommando Langenstein is gebleven is nog onduidelijk.

Na de oorlog werd Jan zoals vele DP's, zogenaamde Displaced Persons gerepatrieerd. Hij heeft nog twee weken lang in zo'n kamp voor DP's vastgezeten vanwege zijn Duitse achternaam, waardoor men hem ervan verdacht collaborateur te zijn, wat natuurlijk enorm frustrerend was. Op 31 mei 1945 kwam hij in het St. Ignatiuscollege in Valkenburg aan, na een week was hij genoeg aangesterkt om verder te mogen.

Jan's registratiekaart t.b.v. de repatriëring.

Aanwervingsbevestiging dwangarbeider D. van der Linden

Van Dhr. Wil Groothuijzen ontving ik deze zogenaamde aanwervingsbevestiging van zijn opa, Dirk van der Linden. Deze Rotterdammer werd als dwangarbeider afgevoerd om als betonwerker te gaan werken in Duitsland. Een verhaal dat nog bewaard is gebleven in de familie is dat Dirk en zijn zwager eens in bed plasten, zodat de Duitsers zouden denken dat ze krankzinnig waren en ongeschikt voor de arbeid verklaart zouden worden. Hier trapten ze echter niet in en als straf hebben ze de hele nacht buiten in de sneeuw gestaan. 

Johan Cornelissen, een brief uit kamp Buchenwald

Johan Cornelissen was een metselaar uit Nijmegen. Via kamp Amersfoort werd hij op 18 april 1944 op transport gesteld naar Rheine, om dwangarbeid te verrichten voor de bouw van een vliegveld voor de Duitse luchtmacht. In Rheine had men echter niet gerekend op zo'n groot transport en de trein werd doorgestuurd naar concentratiekamp Buchenwald. 

Na de gebruikelijke twee weken quarantaine werden de Nederlanders ingedeeld in verschillende arbeidscommando's, vaak in buitenkampen van Buchenwald (dit waren kleinere kampen die dichter bij de inhuurder van de arbeiders/gevangenen lagen). Vanuit block 58 in het kleine kamp wat dienst deed als quarantaine heeft hij deze brief gezonden op 14 mei 1944. Later kwamen de Nederlanders terecht in Block 32 en 49. 

Vele Nederlanders die vanwege de Arbeitseinsatz met het transport mee waren gekomen werden in november en december "ontslagen". In werkelijkheid viel dit enorm tegen. Ze moesten hetzelfde werk blijven doen, maar dan als dwangarbeider in plaats van gevangene. Echter nog steeds zij aan zij met de gevangenen uit Buchenwald en onder ss bewaking en dezelfde extreem slechte omstandigheden. Velen kwamen hierdoor alsnog om. 

Zo ook Johan Cornelissen. In november werd hij geselecteerd voor een groep gevangenen die voor Reimagh moest werken aan de Messerschmidt ME 262, een Duits jachtvliegtuig. Hij stierf 23 maart 1945. Op zijn overlijdenscertificaat staat vermeld "Algemeine Körperschwache"; algemene zwakte. Onzin natuurlijk voor een fitte jonge  metselaar. De doodsoorzaken die opgegeven werden door de kampadministratie, kwamen dan ook bijna nooit overeen met de waarheid.

Het paspoort dat een leven redde.. Dwangarbeider Gerrit Versteegh

Dhr. Ziëck schonk deze zeer bijzondere documenten, waarvoor ik hem zeer erkentelijk ben!

Het betreft een compleet en uniek verhaal van een Nederlander die als dwangarbeider naar Berlijn werd afgevoerd om daar te werken en in 1945 daar de bevrijding meemaakte.

Ausländereinsatz

Embleem gedragen door een Leidenaar die als dwangarbeider moest werken bij de Duitse postdienst.

Inzending: foto Holländerlager Nederlandse Kabelfabriek (NKF)

Nederlandse dwangarbeiders in de fabriek van de NKF in Berlijn Spandau 1942.

Jan Herbert, Strafkamp in het Ruhrgebiet

Informatie gezocht over Jan Herbert. Geboren 27 november 1925 te Rotterdam. In 1944 is hij in Rotterdam opgepakt bij een razzia en heeft de rest van de oorlog in een kamp in het Ruhrgebiet doorgebracht waar hij spoorwegen moest aanleggen. De naam van het kamp weten wij helaas niet. De razzia betreft mogelijk "DE razzia van Rotterdam". Hij herinnerde zich nog dat er in het kamp ook Russische gevangenen waren, waaronder ook vrouwen. Mogelijk waren de Russen krijgsgevangenen. Hij is aan het eind van de oorlog ontsnapt en via Limburg terug naar huis gelopen. Van het kamp zijn nog 4 foto's waar Jan ook opstaat.

Elke tip is welkom!

Brand en verzet in de Universiteit te Utrecht.. R.J. Gielen

In de nacht van 12 op 13 december 1942 stak het Utrechtse Studentenverzet de administratie van de Universiteit in brand. Dit om te voorkomen dat de Duitsers gebruik zouden maken van de registratiekaarten om mensen voor de Arbeitseinsatz uit te zenden. Er werd 's nachts ingebroken en ter plekke besloten de cartotheek in brand te zetten. De brand werd ontdekt door een Duitser, die de brandweer waarschuwde. Hierdoor bleef het gebouw behouden. De 4000 kaarten waren echter vernietigd. De daders werden niet gepakt. Na de brand zijn er wel een aantal studenten opgepakt voor het verspreiden van vlugschriften.

Een uniek stuk in de collectie. Een kaart uit de cartotheek, lichtelijk door de vlammen aangetast. Hoe de kaart de brand overleefd heeft is me een raadsel. Het vuur was zo heet dat een bronzen beeldje op de etage erboven smolt. Het beeldje dient nu als herinnering aan de brand en de gevallen studenten van het verzet.

Een waarschuwing van de Rector-Magnificus L. van Vuuren geen gehoor te geven aan "onverantwoorde anonymi" die een gedrukt pamflet verspreiden. Daarbij ook de mededeling dat de uitzending van studenten definitief van de baan is. R.J. Gielen heeft deze mededeling toen met groene pen omkaderd.

In de komende tijd zullen verschillende berichten met stukken uit voornamelijk de witte map verschijnen op dit blog (wat niet betekent dat stukken uit andere kampen zullen verdwijnen). Naast documenten uit kamp Erika en de Duitse werkkampen zijn er ook veel documenten gerelateerd aan het studentenleven, die zullen hier dus ook geplaatst worden. Als u alle berichten over R.J. Gielen wilt zien, klik dan hier onder op het label "R.J. Gielen"

R.J. Gielen en arbeidsdienstplicht

Krantenbericht omtrent studeren en het vervullen van de Arbeidsdienstplicht, die vervult zou moeten worden bij de "Nederlandsche Arbeidsdienst". Velen wilden niet werken bij deze geüniformeerde organisatie die tijdens de oorlog een steeds nationaal-socialistischer en militair karakter kreeg.

Lesrooster

Het academie-gebouw te Utrecht

In de komende tijd zullen verschillende berichten met stukken uit voornamelijk de witte map verschijnen op dit blog (wat niet betekent dat stukken uit andere kampen zullen verdwijnen). Naast documenten uit kamp Erika en de Duitse werkkampen zijn er ook veel documenten gerelateerd aan het studentenleven, die zullen hier dus ook geplaatst worden. Als u alle berichten over R.J. Gielen wilt zien, klik dan hier onder op het label "R.J. Gielen"

Literatuurlijsten en examenresultaten R.J. Gielen

RJ Gielen was student in de oorlog, en zat enkele weken gevangen in het concentratiekamp Erika te Ommen. Hier werd hij medisch afgekeurd voor de arbeitseinsatz, en hij kon weer terugkeren naar huis. Na zijn tijd bleef hij wel corresponderen met studiegenoten die wel naar Duitsland werden afgevoerd. 

In de komende tijd zullen verschillende berichten met stukken uit voornamelijk de witte map verschijnen op dit blog (wat niet betekent dat stukken uit andere kampen zullen verdwijnen). Naast documenten uit kamp Erika en de Duitse werkkampen zijn er ook veel documenten gerelateerd aan het studentenleven, die zullen hier dus ook geplaatst worden. Als u alle berichten over R.J. Gielen wilt zien, klik dan hier onder op het label "R.J. Gielen"